Prawo do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych mają osoby ubezpieczone w Narodowym Funduszu Zdrowia, a także inne osoby, którym na mocy ustawy przysługuje prawo do tych świadczeń, mimo że nie podlegają ubezpieczeniu zdrowotnemu. Do tej drugiej grupy zaliczają się m.in.:
osoby posiadające miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, które mają obywatelstwo polskie lub uzyskały w Polsce status uchodźcy, ochronę uzupełniającą albo pobyt ze względów humanitarnych, spełniające określone kryterium dochodowe,
kobiety posiadające obywatelstwo polskie, które mają miejsce zamieszkania w Polsce i znajdują się w okresie ciąży, porodu lub połogu,
dzieci i młodzież do ukończenia 18. roku życia posiadające obywatelstwo polskie i miejsce zamieszkania w Polsce.
Podstawą uzyskania prawa do świadczeń w systemie powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego jest opłacanie składki zdrowotnej. Składki te płacą osoby objęte obowiązkowym lub dobrowolnym ubezpieczeniem zdrowotnym. Publiczna ochrona zdrowia finansowana jest ze składek zdrowotnych oraz ze środków budżetu państwa. Świadczenia mogą być realizowane zarówno przez podmioty publiczne, jak i niepubliczne, które zawarły z NFZ umowę na udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.
Plan finansowy Narodowego Funduszu Zdrowia określa szczegółowy podział środków pomiędzy różne zakresy świadczeń zdrowotnych.
Wysokość składki zdrowotnej w Polsce wynosi 9% podstawy wymiaru.
W przypadku osób zatrudnionych na podstawie umowy o pracę składka liczona jest od wynagrodzenia brutto.
W przypadku osób prowadzących działalność gospodarczą wysokość składki zależy od formy opodatkowania i osiągniętego dochodu lub przychodu. Od lutego 2025 r. minimalna miesięczna składka zdrowotna dla przedsiębiorców wynosi 314,96 zł.
Składka zdrowotna jest również pobierana z tytułu umów zlecenia oraz innych form aktywności zarobkowej, jeśli stanowią tytuł do ubezpieczenia.